Testamenty notarialne

Kiedy potrzebna jest ta czynność

Testament jest jedyną czynnością, przez którą można rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci (art. 941 Kodeksu cywilnego). Jeżeli spadkodawca nie pozostawi testamentu, o porządku dziedziczenia rozstrzygają przepisy ustawy — niezależnie od jego rzeczywistych zamiarów. Sporządzenie testamentu jest zatem celowe zawsze wtedy, gdy ustawowy porządek dziedziczenia nie odpowiada woli spadkodawcy. Testament może sporządzić jedynie osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, i to wyłącznie osobiście (art. 944 Kodeksu cywilnego); testament może przy tym zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy (art. 942 Kodeksu cywilnego).

Testament w formie aktu notarialnego (art. 950 Kodeksu cywilnego) warto rozważyć w szczególności, gdy spadkodawca zamierza:

• powołać do spadku osobę lub osoby inne niż spadkobiercy ustawowi albo określić udziały spadkobierców odmiennie niż ustawa,
• uczynić zapis windykacyjny — przeznaczyć oznaczonej osobie konkretny składnik majątku (np. nieruchomość, przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne, zbywalne prawo majątkowe, ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej), który zapisobierca nabywa z chwilą otwarcia spadku; zapis windykacyjny może być zawarty wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego (art. 981¹ Kodeksu cywilnego),
• wydziedziczyć zstępnego, małżonka lub rodzica, to jest pozbawić go prawa do zachowku (art. 1008 Kodeksu cywilnego); przyczyna wydziedziczenia musi wynikać z treści testamentu (art. 1009 Kodeksu cywilnego),
• zmienić lub odwołać wcześniejszy testament — spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia (art. 943 Kodeksu cywilnego), w tym przez sporządzenie nowego testamentu (art. 946 Kodeksu cywilnego).

Forma notarialna daje testatorowi najdalej idące gwarancje. Testament notarialny ma charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Prawa o notariacie), a notariusz — jako osoba zaufania publicznego — czuwa nad tym, aby oświadczenie woli zostało złożone świadomie i swobodnie, oraz redaguje rozrządzenia jednoznacznie i zgodnie z prawem. W praktyce testament notarialny jest znacznie trudniejszy do podważenia niż testament własnoręczny, a jego oryginał pozostaje na przechowaniu w kancelarii, co praktycznie eliminuje ryzyko zagubienia, zniszczenia lub zatajenia dokumentu. Na wniosek testatora testament może zostać zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną; rejestracja jest dobrowolna i bezpłatna przy sporządzeniu testamentu, a rejestr nie ujawnia treści rozrządzeń — informacja o zarejestrowanym testamencie udostępniana jest dopiero po śmierci testatora. Porównanie form testamentu przedstawiamy we wpisie Testament notarialny czy własnoręczny — który wybrać.

Jak przebiega czynność w kancelarii

Sporządzenie testamentu notarialnego wymaga osobistej obecności testatora w kancelarii; nie jest możliwe działanie przez pełnomocnika. W uzasadnionych przypadkach, gdy przemawia za tym charakter czynności lub szczególne okoliczności (np. stan zdrowia testatora), czynność może zostać dokonana poza kancelarią (art. 3 § 2 Prawa o notariacie). Standardowy przebieg czynności jest następujący:

1. Uzgodnienie terminu — kontakt z kancelarią telefonicznie, pocztą elektroniczną lub przez stronę Kontakt; przy umawianiu terminu można wstępnie omówić zakres planowanych rozrządzeń.
2. Rozmowa z notariuszem — notariusz ustala rzeczywistą wolę testatora, upewnia się co do jego zdolności testowania oraz swobody oświadczenia, a także wyjaśnia skutki prawne planowanych rozrządzeń, w tym konsekwencje w zakresie zachowku (art. 991 Kodeksu cywilnego) — szerzej we wpisie Zachowek — najważniejsze zasady.
3. Przygotowanie projektu aktu — na podstawie przekazanych informacji i dokumentów (wykaz poniżej oraz na stronie Dokumenty) notariusz redaguje treść testamentu; przy zapisie windykacyjnym precyzyjnie oznacza przedmiot zapisu.
4. Odczytanie i podpisanie — notariusz odczytuje akt w obecności testatora, upewnia się, że treść jest zrozumiała i zgodna z jego wolą, po czym akt podpisują testator i notariusz (art. 94 Prawa o notariacie).
5. Rejestracja w NORT — na wniosek testatora notariusz rejestruje testament w Notarialnym Rejestrze Testamentów; rejestracja przy sporządzeniu testamentu jest bezpłatna.
6. Wydanie wypisów — testator otrzymuje wypis aktu mający moc prawną oryginału; oryginał pozostaje na przechowaniu w kancelarii. Kolejne wypisy mogą być wydawane osobom uprawnionym.

Testament wywołuje skutki dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy — do tego czasu testator może go w każdej chwili zmienić lub odwołać. Po śmierci testatora stwierdzenie praw do spadku może nastąpić w kancelarii w drodze aktu poświadczenia dziedziczenia. Zasady ustalania wynagrodzenia notariusza opisano na stronie Taksa notarialna.

Podstawa prawna

Testamentu dotyczą w szczególności: art. 941–946 oraz art. 950 Kodeksu cywilnego (forma notarialna), art. 981¹–981⁶ Kodeksu cywilnego (zapis windykacyjny), art. 1008–1011 Kodeksu cywilnego (wydziedziczenie), a także przepisy ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. — Prawo o notariacie o sporządzaniu aktów notarialnych (art. 91–95). Notarialny Rejestr Testamentów prowadzony jest przez Krajową Radę Notarialną na podstawie uchwały o utworzeniu rejestru; wpis następuje wyłącznie na wniosek testatora.

Niniejszy opis ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani wykładni prawa. O skutkach konkretnych rozrządzeń testamentowych notariusz informuje indywidualnie przy dokonywaniu czynności. Stan prawny: lipiec 2026.