Umowy majątkowe małżeńskie (intercyzy)

Kiedy potrzebna jest ta czynność

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa, obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeżeli małżonkowie chcą ukształtować swoje stosunki majątkowe odmiennie, zawierają umowę majątkową małżeńską, potocznie nazywaną intercyzą. Umowa taka wymaga formy aktu notarialnego (art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) — zawarta w innej formie jest nieważna. Intercyzę można zawrzeć zarówno przed zawarciem małżeństwa (wywołuje wówczas skutki z chwilą jego zawarcia), jak i w trakcie trwania małżeństwa; umowa może być następnie zmieniona albo rozwiązana (art. 47 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje cztery rodzaje umów majątkowych małżeńskich:

• rozszerzenie wspólności ustawowej — objęcie wspólnością składników, które według ustawy należałyby do majątków osobistych, na przykład majątku nabytego przed ślubem; ustawa wyłącza jednak możliwość rozszerzenia wspólności między innymi na prawa niezbywalne oraz przedmioty nabyte w przyszłości ze spadku lub darowizny (art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego),
• ograniczenie wspólności ustawowej — wyłączenie ze wspólności określonych kategorii składników majątkowych przy zachowaniu wspólności w pozostałym zakresie,
• rozdzielność majątkowa — każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy i po jej zawarciu oraz samodzielnie nim zarządza (art. 51 i 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego),
• rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków — w czasie trwania ustroju działa jak rozdzielność, natomiast po jego ustaniu małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać wyrównania dorobków (art. 51² i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego); rozwiązanie to chroni małżonka, który w czasie małżeństwa nie powiększał własnego majątku, na przykład zajmując się prowadzeniem domu i wychowaniem dzieci.

W praktyce intercyzę rozważają najczęściej osoby prowadzące działalność gospodarczą lub uczestniczące w spółkach, które chcą oddzielić ryzyko związane z tą działalnością od majątku rodziny. Należy przy tym pamiętać o dwóch istotnych zasadach. Po pierwsze, umowa majątkowa nie działa wstecz — nie zmienia zasad odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed jej zawarciem. Po drugie, małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome (art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego); w relacjach z kontrahentami konieczne jest więc informowanie ich o zawartej intercyzie, na przykład przy podpisywaniu umów. Warto również wiedzieć, że umowa majątkowa małżeńska nie zmienia zasad dziedziczenia ustawowego między małżonkami. Szersze omówienie praktycznych skutków intercyzy zawiera wpis Intercyza — po co i kiedy ją zawrzeć.

Jak przebiega czynność w kancelarii

Umowę majątkową małżeńską sporządza się w kancelarii w formie aktu notarialnego, w obecności obojga małżonków lub przyszłych małżonków. Notariusz — jako osoba zaufania publicznego — czuwa nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów obu stron (art. 80 § 2 Prawa o notariacie) i przed podpisaniem aktu wyjaśnia skutki wybranego ustroju majątkowego. Wynagrodzenie notariusza ustalane jest ze stronami w granicach maksymalnych stawek taksy notarialnej; zasady jego ustalania opisano na stronie Taksa notarialna.

1. Strony kontaktują się z kancelarią i uzgadniają termin czynności — dane kontaktowe kancelarii. Przy zgłoszeniu należy wskazać, czy umowa ma zostać zawarta przed ślubem, czy w trakcie małżeństwa, oraz jaki ustrój majątkowy strony rozważają.
2. Strony przekazują dane osobowe i dokumenty niezbędne do przygotowania aktu; ich wykaz znajduje się poniżej oraz na stronie Dokumenty.
3. Notariusz omawia ze stronami skutki poszczególnych ustrojów majątkowych — w tym zasady zarządu majątkiem, odpowiedzialności za zobowiązania oraz warunki skuteczności umowy wobec osób trzecich (art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) — i pomaga dobrać wariant odpowiadający sytuacji stron.
4. Kancelaria przygotowuje projekt aktu notarialnego; na życzenie stron projekt jest udostępniany do zapoznania się przed wyznaczonym terminem.
5. W umówionym terminie notariusz odczytuje akt w obecności stron, upewnia się, że jego treść jest dla nich zrozumiała i zgodna z ich wolą, oraz odpowiada na pytania; następnie strony i notariusz podpisują akt (art. 92 i 94 Prawa o notariacie).
6. Strony otrzymują wypisy aktu notarialnego, które mają moc prawną oryginału (art. 109 Prawa o notariacie); oryginał pozostaje w kancelarii. Jeżeli umowa zawierana jest przed ślubem, wywołuje skutki z chwilą zawarcia małżeństwa.

Podstawa prawna

Umowy majątkowe małżeńskie regulują art. 47–51⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: wymóg formy aktu notarialnego i katalog dopuszczalnych ustrojów oraz dopuszczalność zawarcia umowy przed małżeństwem (art. 47 § 1), jej zmiany i rozwiązania (art. 47 § 2), skuteczność umowy wobec osób trzecich (art. 47¹), granice rozszerzenia wspólności (art. 49), rozdzielność majątkową (art. 51–51¹) oraz rozdzielność z wyrównaniem dorobków (art. 51²–51⁵). Tryb sporządzania aktów notarialnych określają art. 91–95 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. — Prawo o notariacie.

Niniejszy opis ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani wykładni prawa. O skutkach konkretnej umowy majątkowej małżeńskiej notariusz informuje strony przed dokonaniem czynności. Stan prawny: lipiec 2026.