Po śmierci bliskiej osoby spadkobiercy muszą formalnie potwierdzić swoje prawa do spadku — bez tego trudno przeprowadzić sprawy w banku, w sądzie wieczystoksięgowym czy w urzędach. Polskie prawo przewiduje dwie równorzędne drogi: sądowe stwierdzenie nabycia spadku oraz notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Druga z nich, uregulowana w art. 95a–95p Prawa o notariacie, pozwala w wielu typowych sytuacjach załatwić sprawę podczas jednej wizyty w kancelarii.

Czym jest akt poświadczenia dziedziczenia

Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument sporządzany przez notariusza, w którym potwierdza się, kto i w jakim udziale dziedziczy spadek po zmarłym. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j Prawa o notariacie). Notariusz może go sporządzić zarówno przy dziedziczeniu ustawowym, jak i testamentowym — z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych (art. 95a Prawa o notariacie).

Warunkiem skorzystania z tej drogi jest zgodne żądanie wszystkich osób zainteresowanych. Jeżeli między spadkobiercami istnieje spór co do kręgu dziedziczących, ważności testamentu lub wysokości udziałów, pozostaje wyłącznie postępowanie przed sądem.

Jak przebiega procedura u notariusza

Protokół dziedziczenia

Pierwszym etapem jest spisanie protokołu dziedziczenia przy udziale wszystkich osób zainteresowanych (art. 95b Prawa o notariacie). W protokole uczestnicy składają — pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń — zapewnienia dotyczące m.in. istnienia lub nieistnienia innych spadkobierców, pozostawionych testamentów oraz obywatelstwa i miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli zmarły pozostawił testament, notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, a także sprawdza, czy testament nie został zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów.

Gdy od otwarcia spadku nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole odbierane są także oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, chyba że zostały złożone wcześniej (art. 95c Prawa o notariacie).

Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia

Na podstawie protokołu i przedłożonych dokumentów notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, w którym wskazuje spadkodawcę, spadkobierców, tytuł ich powołania oraz wysokość udziałów w spadku, a w razie potrzeby także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Rejestracja w Rejestrze Spadkowym

Bezpośrednio po sporządzeniu aktu notariusz wpisuje go do Rejestru Spadkowego — ogólnopolskiego systemu teleinformatycznego prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną. Dopiero z chwilą zarejestrowania akt wywołuje skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j Prawa o notariacie). Rejestr zapobiega również sporządzeniu dwóch poświadczeń dziedziczenia po tym samym spadkodawcy.

Kto musi stawić się w kancelarii

W spisaniu protokołu dziedziczenia muszą uczestniczyć wszystkie osoby zainteresowane, a więc te, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, oraz osoby, na których rzecz uczyniono zapisy windykacyjne. Co do zasady wymagana jest jednoczesna obecność wszystkich tych osób. Przepisy przewidują ułatwienie: jedna z osób zainteresowanych może żądać sporządzenia projektu protokołu dziedziczenia, a pozostałe składają oświadczenia o potwierdzeniu danych z projektu przed wybranym przez siebie notariuszem (art. 95ca Prawa o notariacie).

Jakie dokumenty przygotować

Do poświadczenia dziedziczenia potrzebne są w szczególności:

  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy,
  • zaświadczenie o numerze PESEL zmarłego albo unieważniony dowód osobisty spadkodawcy,
  • odpisy skrócone aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku — aktów urodzenia, a w przypadku osób, które zmieniły nazwisko wskutek małżeństwa, aktów małżeństwa,
  • testament spadkodawcy, jeżeli został sporządzony (wszystkie pozostawione testamenty, także odwołane),
  • numery ksiąg wieczystych nieruchomości wchodzących w skład spadku,
  • dokumenty tożsamości wszystkich uczestników czynności.

Pełne zestawienie dokumentów wraz z objaśnieniami znajduje się na podstronie dokumenty do czynności notarialnych. Zakres wymaganych dokumentów warto wcześniej uzgodnić z kancelarią, ponieważ zależy on od okoliczności konkretnej sprawy.

Skutki prawne zarejestrowanego aktu

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia korzysta z domniemania, że osoba w nim wskazana jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego). Na jego podstawie spadkobiercy mogą wykazywać swoje prawa wobec banków, urzędów, sądu wieczystoksięgowego i kontrahentów — dokładnie tak, jak na podstawie prawomocnego postanowienia sądu. Uchylenie zarejestrowanego aktu jest możliwe wyłącznie na drodze sądowej.

Kiedy pozostaje droga sądowa

Notarialne poświadczenie dziedziczenia nie zawsze jest możliwe. Sprawa trafi do sądu w szczególności, gdy:

  • między osobami zainteresowanymi istnieje spór lub brak zgodnego żądania poświadczenia dziedziczenia,
  • dziedziczenie miałoby nastąpić na podstawie testamentu szczególnego,
  • spadek otwarto przed 1 lipca 1984 r.,
  • w sprawie brak jurysdykcji krajowej albo krąg spadkobierców jest niepewny,
  • w odniesieniu do spadku sporządzono już akt poświadczenia dziedziczenia lub wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

W razie wątpliwości notariusz odmówi dokonania czynności (art. 81 Prawa o notariacie) — również wtedy, gdy okoliczności sprawy budzą uzasadnione zastrzeżenia.

Zgłoszenie SD-Z2 po poświadczeniu dziedziczenia

Uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia nie kończy formalności podatkowych. Nabycie spadku podlega podatkowi od spadków i darowizn, przy czym najbliższa rodzina — małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha — może skorzystać z pełnego zwolnienia (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Warunkiem zwolnienia jest zgłoszenie nabycia spadku naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Uchybienie temu terminowi powoduje opodatkowanie na zasadach ogólnych. Przy poświadczeniu dziedziczenia notariusz nie pobiera tego podatku — obowiązek zgłoszenia spoczywa na spadkobiercach.

Podsumowanie

Akt poświadczenia dziedziczenia jest sprawnym sposobem potwierdzenia praw do spadku w sprawach niespornych: protokół dziedziczenia, akt poświadczenia i wpis do Rejestru Spadkowego można przeprowadzić podczas jednej wizyty w kancelarii. Szczegółowe informacje o tej czynności zawiera podstrona akty poświadczenia dziedziczenia. Osobom porządkującym sprawy spadkowe mogą być pomocne także wpisy o wyborze formy testamentu oraz o zasadach zachowku.

Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani wykładni prawa. Stan prawny: styczeń 2026.

Wróć do listy wpisów

Zobacz również